Trong những năm gần đây, hoa tam thất và lá tam thất được quảng bá rầm rộ như “thần dược” giúp uống mát gan, hạ huyết áp, an thần, ngủ ngon… Nhiều người truyền tai nhau dùng trà hoa tam thất mỗi ngày mà không hề biết rằng, đây chính là phần tiềm ẩn rủi ro cao nhất của cây tam thất nếu sử dụng sai nguồn gốc, sai thời điểm.
Tôi xin kể lại một câu chuyện đi thực tế tại thủ phủ tam thất của Trung Quốc – châu Vân Sơn, để bà con hiểu rõ vì sao không nên dùng hoa tam thất, lá tam thất, và nếu dùng thì phải cực kỳ thận trọng.
Thủ phủ tam thất Trung Quốc và sự thật phía sau những vườn hoa trắng
Đường sang châu Vân Sơn, “đại bản doanh” của tam thất Bắc Trung Quốc, thực ra rất đơn giản. Người Việt chỉ cần giấy thông hành, không cần visa, làm thủ tục ở Hà Giang khoảng một tiếng là có thể đi sâu vào nội địa.
Vân Sơn giáp trực tiếp Hà Giang, Lào Cai, sát Cao Bằng và Lai Châu. Về mặt địa lý, người Việt tiếp cận vùng trồng tam thất còn thuận lợi hơn cả người Trung Quốc đi nội địa của họ.
Trong chuyến đi đó, tôi đi cùng một cô em buôn dược liệu lâu năm, nói tiếng Trung thành thạo, quen các đầu mối lớn. Ngay khi qua cửa khẩu, đã có xe bán tải chờ sẵn. Người đón chúng tôi là A Tưởng, một đại gia nông nghiệp chính hiệu, sở hữu hàng trăm hecta tam thất, sâm và sa nhân dọc tuyến biên giới Việt Trung.
Sự thật về hoa và lá tam thất: giai đoạn dùng nhiều thuốc nhất
Khi vào một khu vườn tam thất gây giống, tôi thấy những luống cây 1-2-3 năm tuổi, lá xanh mướt, hoa trắng xóa cả sườn núi. Nhìn rất đẹp, rất “sạch” nếu chỉ quan sát bằng mắt thường.
Nhưng A Tưởng nói thẳng một điều mà tôi nhớ mãi:
“Cây tam thất còn nhỏ thì phải phun rất nhiều: phòng nấm, phòng thối rễ, kích rễ, kích lá. Lớp trắng trên lá và hoa có thể là vôi bột hoặc thuốc bảo vệ thực vật.”
Chỉ khi cây đạt 4-5 năm tuổi, họ mới ngừng hoàn toàn thuốc, tỉa thưa để cây tự sống khỏe theo tự nhiên. Vì vậy:
👉 Tam thất càng già càng an toàn
👉 Tam thất non (hoa – lá) là giai đoạn rủi ro cao nhất
Vì sao không nên dùng hoa tam thất?
Đây là điểm mấu chốt mà rất nhiều người Việt đang hiểu sai.
Cây tam thất 3-4 năm tuổi: hoa được giữ lại để lấy hạt giống
Hoa non (dưới 3 năm): không đạt chuẩn, bị thu hái và bán tràn ra thị trường
Đây chính là giai đoạn cây phun thuốc nhiều nhất
Trong khi đó, ở Việt Nam:
Rất nhiều người uống trà hoa tam thất hàng ngày
Nguồn hoa không rõ tuổi cây
Không kiểm soát được dư lượng thuốc
👉 Uống vào để “bổ”, nhưng lại đưa độc tố vào người lúc nào không hay
Vì sao lá tam thất cũng không nên dùng?
Lá tam thất cũng rơi vào tình trạng tương tự:
Là phần tiếp xúc trực tiếp với thuốc
Dễ tồn dư hóa chất
Hàm lượng dược chất không cao bằng củ
Lợi ích không tương xứng với rủi ro
Trong khi đó, củ tam thất nằm sâu dưới đất, ít chịu tác động của thuốc hơn, lại là nơi tập trung dược chất cao nhất.
Bài học từ tam thất rừng Việt Nam
Chục năm trước, khi đi tìm sâm tiết trúc, tôi từng gặp nhiều cây nhỏ, thân như chiếc đũa, mọc trên núi đá cao. Tôi từng tưởng là giống mới và đặt tên là “tiết trúc đá”.
Sau này tìm hiểu kỹ mới biết:
👉 Đó chính là tam thất Bắc do cha ông ta mang về trồng từ hơn nửa thế kỷ trước, lan ra tự nhiên thành tam thất rừng.
Vì vị đắng rồi ngọt giống sâm Ngọc Linh, nên nhiều người đánh tráo, lừa khách. Điều này càng cho thấy:
Việt Nam hoàn toàn có điều kiện trồng tam thất
Nhưng ta chưa coi trọng, chưa làm bài bản
Cuối cùng lại đi mua hoa, lá, củ từ Trung Quốc về dùng
Nên dùng phần nào của tam thất?
Từ thực tế trồng trọt và sử dụng, tôi xin đúc kết rõ ràng:
✔ NÊN dùng:
Củ tam thất già (5-6 năm trở lên)
Nguồn gốc rõ ràng
Hàm lượng dược chất cao, an toàn hơn
⚠ KHÔNG NÊN dùng hoặc hạn chế tối đa:
Hoa tam thất
Lá tam thất
Đặc biệt khi không rõ tuổi cây, không rõ nguồn trồng
Đừng vì nghe quảng cáo “mát – bổ – lành” mà vô tình đưa rủi ro vào cơ thể. Với dược liệu, biết dùng đúng phần còn quan trọng hơn dùng loại gì.
Theo dõi tôi trên Facebook để tìm hiểu thêm về những sự thật về Tam Thất Bắc
